Cursussen Kopstukken van het humanisme

Sinds  2003 geef ik cursussen over kopstukken van het humanisme voor afdelingen van het Humanistisch Verbond. Ik heb deze cursus zelf ontwikkeld en heb ze gegeven in onder andere Den Haag, Rotterdam, Haarlem, Gouda, Amersfoort, Breda, Lelystad en Zwijndrecht.

Sinds 2016 geef ik als vervolg op de cursus Kopstukken de cursus Andere Kopstukken. Deze heb ik ook zelf ontwikkeld en gegeven aan de afdelingen in Den Haag, Zwijndrecht, Breda en Lelystad.

De cursus Kopstukken van het humanisme – oude denkers tot leven gewekt is een cursus over vijf denkers die van grote invloed zijn geweest op het hedendaags humanisme. De cursus is bedoeld en geschikt voor iedereen die kennis wil nemen van de grote humanistische denkers.  Voorkennis is niet vereist.

De cursus heeft twee doelen: verdieping van de humanistische levensovertuiging door het presenteren en onderzoeken van historische voorbeeldfiguren èn het toepassen van het gedachtegoed van de denkers op actuele vraagstukken.

De cursus bestaat uit vijf bijeenkomsten en een reader. De reader wordt tijdens de eerste avond uitgereikt en is bij de prijs inbegrepen. De reader bestaat uit historische inleidingen op de denkers, teksten van de behandelde filosofen en de hand-outs van de presentaties tijdens de cursus.

De bijeenkomsten bestaan telkens uit een inleiding door de cursusleider aan de hand van een powerpointpresentatie, na de pauze gevolgd door een gezamenlijk gesprek en discussie aan de hand van stellingen of vragen. De literatuur en de inleiding door de cursusleider vormen samen de basis voor de discussies. De vijf cursusavonden hebben de volgende inhoud:

  1. De klassieke oudheid met als centrale filosoof Socrates
  2. De Renaissance met als centrale filosoof Erasmus
  3. De Verlichting met als centrale filosoof Voltaire
  4. De 19e eeuw met als centrale filosoof Marx
  5. De 20e eeuw met als centrale filosoof Sartre

De cursus Andere kopstukken van het humanisme is een cursus over vijf denkers die van grote invloed zijn geweest op het universele humanisme. Deze cursus  is ontwikkeld als aanvulling op de cursus kopstukken van het humanisme, die soms wat te eenzijdig westers en christelijk werd gevonden, terwijl er ook geen vrouwen in voorkwamen. De cursus is bedoeld en geschikt voor iedereen die kennis wil nemen van de grote humanistische denkers.  Voorkennis is niet vereist.

De cursus heeft twee doelen: verdieping van de humanistische levensovertuiging door het presenteren en onderzoeken van historische voorbeeldfiguren èn het toepassen van het gedachtegoed van de denkers op actuele vraagstukken.

De cursus bestaat uit vijf bijeenkomsten en een reader. De reader wordt tijdens de eerste avond uitgereikt en is bij de prijs inbegrepen. De reader bestaat uit historische inleidingen op de denkers, teksten van de behandelde filosofen en de hand-outs van de presentaties tijdens de cursus.

De bijeenkomsten bestaan telkens uit een inleiding door de cursusleider aan de hand van een powerpointpresentatie, na de pauze gevolgd door een gezamenlijk gesprek en discussie aan de hand van stellingen of vragen. De literatuur en de inleiding door de cursusleider vormen samen de basis voor de discussies. De vijf cursusavonden gaan over de volgende denkers:

  • Siddharta Gautama, de Boeddha
  • Averroës of Ibn Rusj
  • Spinoza
  • Nietzsche
  • Hannah Arendt

Sinds 2018 geef ik twee landelijke cursussen van het Humanistisch Verbond:

  • De introductiecursus humanisme (link)
  • De cursus Menszijn in de 21e eeuw (link)

Deze cursussen worden georganiseerd door het landelijk bureau van het HV in samenwerking met de lokale afdelingen. Voor de cursus Menszijn in de 21 eeuw staan bijeenkomsten gepland voor de afdelingen Drechtsteden en Delft.

Bij de Verlichting wordt over het algemeen gedacht aan mannen als Voltaire, Rousseau, Diderot en
Kant. Minder bekend is dat de Verlichting als sociaal-culturele en filosofische beweging voor een
belangrijk deel ook door vrouwen werd gedragen. In de eerste plaats vanwege de grote rol die
vrouwen speelden in het dagelijks leven van de grote filosofen, bijvoorbeeld Emilie du Châtelet, de
minnares, intellectuele vriendin en ondersteunster van Voltaire. Daarnaast speelden vrouwen een
sleutelrol bij het bij elkaar brengen van de geleerde mannen door de vele door vrouwen opgerichte
salons en filosofische kringen. Er waren echter ook diverse vrouwen die zelfstandig een intellectuele
bijdrage leverden aan de Verlichtingsideeën door romans, brieven, essays en studies.

De lezingenserie Vrouwelijke Kopstukken van de Verlichting wil vier van deze originele vrouwen uit
de Verlichting voor het voetlicht brengen en onderzoeken wat hun voornaamste bijdragen aan de
verlichtingsideeën waren. Deze vrouwen zijn:

  • Belle van Zuylen (1740-1805), van Nederlandse, adellijke komaf, die zich na haar huwelijk in
    Zwitserland vestigde. Met haar uitgaven Le Noble, Lettres Neuchâtelloises en Mistress Henley
    zette zij zich af tegen de archaïsche adellijke en vrouwonvriendelijke omgangsvormen, maar ook
    tegen dogmatische levensopvattingen in het algemeen.
  • Marie-Olympe de Gouges (1748-1793), Française van eenvoudige komaf, die zich na het vroege
    overlijden van haar man in Parijs vestigde en een literaire en politieke carrière begon. Ze werd
    beroemd door haar geschrift Déclaration des droits de la femme en de la citoyenne uit 1791,
    waarin ze de onvolkomenheden van de beroemde Franse mensenrechtendeclaratie uit 1789
    vanuit het oogpunt van vrouwen aan de orde stelde. Ze stierf in 1793 onder de guillotine
    vanwege haar onafhankelijke opvattingen.
  • Mary Wollstonecraft (1759-1797), afkomstig uit de Engelse burgerij, die zich op jonge leeftijd al
    zelfstandig vestigde als lerares, redactrice en schrijfster. Evenals Olympe de Gouges, schreef zij
    een pleidooi voor vrouwenrechten: A Vindication of the Rights of Woman (1792). Daarnaast
    schreef zij andere werken over de positie van de vrouw en over opvoeding.
  • Germaine de Staël (1766-1817), dochter van de schatrijke Zwitserse bankier en Frans minister
    van financiën Jacques Necker, die van dichtbij actief de Franse Revolutie meemaakte en de grote
    politieke tegenspeelster werd van Napoleon. Ze schreef politieke essays en romans zoals
    Delphine en Corinne en onderhield intensieve contacten met een grote internationale kring van
    schrijvers, filosofen en staatslieden, waarbij ze zelf meestal het middelpunt van de belangstelling
    vormde.

 

De lezingen bestaan telkens uit een inleiding van ca. een uur aan de hand van een
powerpointpresentatie, na de pauze gevolgd door een gezamenlijk gesprek en discussie aan de hand
van stellingen of vragen.

In acht interactieve colleges bekijkt u met uw docent de rol van humanisme in het verleden, het heden en de toekomst. Onderzoek met Erasmus hoe de mens in de renaissance anders ging denken over de ontwikkeling van het kind, de kijk op het onderwijs en de betekenis van Bildung. Leer met John Locke, Voltaire en Rousseau hoe de Verlichting heeft bijgedragen aan onze mensenrechten en met Nietzsche hoe het humanisme zich verhoudt tot het milieu en duurzaamheid. Ervaar hoe kunst en verbeelding een rol spelen bij zingeving. Kijk met Spinoza naar de relatie tussen humanisme, atheïsme en religie en hoe je het humanisme concreet in je eigen leven toe kunt passen. Je gaat de dialoog aan en leert hoe je jezelf tot de nieuwe geleerde kennis verhoudt. Deze reeks is een samenwerking met het Humanistisch Verbond. Het Humanistisch Verbond komt op voor een samenleving waarin we vrij zijn om onze eigen invulling te geven aan leven, liefde, denken en dood en waarin we verantwoordelijkheid nemen voor elkaar.

Wat hebben de grote filosofen ons nog te zeggen? Wat kunnen wij daarmee in ons persoonlijke en gemeenschappelijke leven? Laat u verbazen over hoe actueel en relevant hun theorieën zijn. Hegel onbegrijpelijk? Marx achterhaald? Leer ze kennen en denk mee over de belangrijkste levensvragen. In onze tiendelige collegereeks ontdekt u de wijsbegeerte van de klassieke oudheid tot nu. Onze docent introduceert de meest invloedrijke denkers en vraagstukken van de westerse filosofie. Deze geschiedenis omspant méér dan 25 eeuwen, maar is nog steeds actueel: de denkbeelden die tijdens die 25 eeuwen zijn ontwikkeld, hebben het fundament gelegd voor de westerse beschaving en mede vorm gegeven aan het moderne mens- en wereldbeeld. Door de grote levensvragen en de uiteenlopende antwoorden die daarop door toonaangevende filosofen zijn gegeven te bestuderen, zult u inzicht verkrijgen in de belangrijkste ontwikkelingen en de diepere samenhang die de filosofiegeschiedenis kenmerken. In deze Colleges filosofie komen de volgende onderwerpen aan bod: de Griekse presocratische filosofie (Thales, Herakleitos, Parmenides); Socrates en Plato; Aristoteles; de Hellenistische filosofie (Epicures en stoïcijnen; Neoplatonisme van Plotinus), de Middeleeuwse filosofie (Augustinus en Thomas van Aquino); het 17e-eeuwse rationalisme (Descartes en Spinoza) en empirisme (Locke en Hume); de Verlichting (Kant); Het Duitse idealisme (Fichte, Schelling en Hegel), De meesters van het wantrouwen (Marx en Nietzsche); de hedendaagse filosofie en het vrouwelijke denken.

Het is meer dan honderd jaar geleden kwam er een eind aan de Romanov-dynastie. Gelegenheid voor ons om de meest bepalende vorstenhuizen van Europa eens nader te bestuderen. Romanovs, Habsburgers, Tudors, en Oranjes: door onderlinge oorlogen en huwelijken bepaalden zij hoe de landkaart van Europa eruit kwam te zien. Onderwijl een spoor van paleizen, juwelen en kunstwerken nalatend. In de colleges Europese geschiedenis wordt aan de hand van kopstukken van vorstenhuizen de geschiedenis van Europa behandeld. In het voetspoor van tien royals komt de geschiedenis van Europa tot leven. Na afloop van deze colleges bent u in staat vorstenhoven in hun tijd te plaatsen en heeft u de meest invloedrijke koningen en keizers leren kennen. Aan bod komen:

Voorwaarden

De kosten van de cursus bedragen 700 euro, exclusief btw. Daarnaast zijn er de kosten voor de reader, deze bedragen 10 euro per stuk.

De cursus is toegankelijk voor minimaal 6 en maximaal 15 leden. Voor uitvoering is een zaaltje benodigd met beamer, laptop en projectiemogelijkheid. Opstelling in carrévorm is gewenst. De cursus kan zowel overdag als ‘s avonds gegeven worden, in overleg. In principe kan de cursus door het hele land gegeven worden, in overleg in verband met de reisafstanden vanuit Den Haag.

Het is ook mogelijk om de onderdelen als afzonderlijke lezing of, in combinatie, als dagprogramma te boeken (zie hieronder).